Przejdź do treści

Ksiądz Jerzy Popiełuszko: jak mówić prawdę bez nienawiści

Msze za Ojczyznę gromadziły tłumy, które szukały prawdy wypowiedzianej bez jadu. Co znaczyło dla niego "zło dobrem zwyciężaj"?

R
Rafał
5 min czytania
0
Zdjęcie: Ksiądz Jerzy Popiełuszko: jak mówić prawdę bez nienawiści

Kazanie, które nie potrzebowało krzyku

W czasach, gdy słowo "prawda" było towarem reglamentowanym równie ściśle jak mięso czy benzyna, ksiądz Jerzy Popiełuszko mówił ją ludziom wprost, w kościele na Żoliborzu, podczas Mszy świętych za Ojczyznę. Ale to, co odróżniało jego kazania od zwykłego politycznego protestu, nie była odwaga sama w sobie – odwagę miało wtedy wielu. Odróżniało go coś subtelniejszego: sposób, w jaki mówił o złu, nie stając się jego lustrzanym odbiciem.

To jest dziś trudne do wyobrażenia, bo żyjemy w świecie, w którym mówienie prawdy kojarzy się automatycznie z mówieniem jej ostro, z pogardą dla przeciwnika, z potrzebą upokorzenia kogoś, kto się myli. Popiełuszko pokazał inną drogę. Drogę, która być może jest trudniejsza niż milczenie i trudniejsza niż krzyk.

Msze za Ojczyznę – przestrzeń, w której można było oddychać

Od 1982 roku, w ostatnią niedzielę miesiąca, do kościoła świętego Stanisława Kostki przychodziły tysiące ludzi. Nie tylko warszawiacy – przyjeżdżali autokarami z całej Polski. Szukali czegoś, czego nie dawały im gazety, telewizja, oficjalne przemówienia: słowa, które nie kłamało.

Ale warto zauważyć, czym te Msze nie były. Nie były wiecami politycznymi przebranymi za nabożeństwa. Centrum zawsze stanowiła Eucharystia. Kazanie było częścią liturgii, nie odwrotnie. Popiełuszko mówił o cierpieniu robotników, o represjach, o kłamstwie systemu – ale robił to w kontekście modlitwy, Pisma Świętego, w duchu ofiary Chrystusa. To nadawało jego słowom inny ciężar. Nie było to wezwanie do odwetu, tylko zaproszenie do wytrwania w prawdzie razem z Bogiem.

Ludzie wychodzili z tych Mszy nie z nienawiścią w sercu, tylko z czymś, co można nazwać wewnętrznym wyprostowaniem. Ktoś, kto bał się przez cały tydzień, przez godzinę czuł, że strach nie musi mieć ostatniego słowa.

"Zło dobrem zwyciężaj" – zasada, nie slogan

Święty Paweł pisał do Rzymian:

"Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj" (Rz 12,21)

Popiełuszko wziął te słowa dosłownie, co w jego sytuacji było czymś znacznie bardziej wymagającym niż cytowanie ich z ambony. On wiedział, kto go śledzi, kto nagrywa jego kazania, kto składa przeciwko niemu donosy. Znał twarze funkcjonariuszy, którzy przychodzili na Msze nie po to, by się modlić, tylko po to, by zbierać materiał. Mimo to nie mówił o nich z nienawiścią. Nie wzywał do zemsty, nie życzył im źle, nie budował wspólnoty opartej na wrogu.

To jest dokładnie to miejsce, w którym jego świadectwo przestaje być tylko historią o odwadze, a staje się czymś, co dotyka naszego codziennego życia. Bo każdy z nas ma swojego "przeciwnika" – kogoś, kto skrzywdził, oszukał, zranił. I każdy z nas zna tę pokusę, żeby odpowiedzieć tą samą monetą, żeby poczuć się usprawiedliwionym w swojej złości, bo przecież "on zaczął".

Popiełuszko nie udawał, że zła nie ma. Nie mówił, że system jest w porządku, że krzywda robotników jest wyimaginowana, że trzeba się pogodzić z kłamstwem. Nazywał zło po imieniu – wyraźnie, konkretnie, bez eufemizmów. Ale różnica polegała na tym, co robił z tą nazwaną prawdą. Nie używał jej jako broni przeciwko ludziom, tylko jako światła, które miało pomóc innym zobaczyć rzeczywistość i wybrać dobro.

Prawda bez jadu – jak to w ogóle możliwe

Może najbardziej uderzającą rzeczą w kazaniach Popiełuszki jest to, że nigdy nie słychać w nich pogardy wobec konkretnych osób. Krytykował system, kłamstwo, przemoc – ale unikał demonizowania ludzi, którzy w tym systemie uczestniczyli. To rozróżnienie jest kluczowe i dziś łatwo je zgubić, zwłaszcza w sporach, które toczymy w rodzinach, w pracy, w internecie.

Mówienie prawdy bez nienawiści nie oznacza mówienia jej cicho, niewyraźnie, w sposób, który nikogo nie urazi. Popiełuszko mówił twardo. Ale ta twardość nie wynikała z chęci zniszczenia kogoś, tylko z troski o tych, którzy cierpieli z powodu kłamstwa. Jego słowa miały bronić ofiar, nie atakować oprawców jako ludzi – choć system, który tworzyli, nazywał złem bez wahania.

To jest różnica, którą warto sobie dziś przypomnieć, gdy w każdej dyskusji – politycznej, rodzinnej, sąsiedzkiej – tak łatwo przejść od krytykowania czynu do pogardzania osobą. Popiełuszko zostawił nam wzór, w którym można mówić "to jest złe" bez dodawania w sercu "a ty jesteś gorszy ode mnie".

Modlitwa za prześladowców

Z relacji osób, które go znały, wynika, że modlił się za tych, którzy go śledzili i zastraszali. Nie robił z tego pokazowego gestu – to był po prostu element jego duchowości, wynikający z wiary, że każdy człowiek, nawet ten po drugiej stronie, jest kimś, za kogo Chrystus umarł. To przekonanie nie czyniło go naiwnym wobec zagrożenia – wiedział, że ryzykuje życiem. Ale nie pozwalało mu zamienić się w kogoś, kto walczy złem ze złem.

Jego śmierć w październiku 1984 roku, po uprowadzeniu i brutalnym pobiciu przez funkcjonariuszy bezpieki, stała się ostatecznym świadectwem tej postawy. Nie zginął, wołając o zemstę. Zginął, trzymając się zasady, którą głosił przez lata – że dobro, nawet gdy przegrywa w doczesnym starciu sił, pozostaje dobrem i w końcu okazuje się silniejsze.

Co z tego dla nas dzisiaj

Niewielu z nas stanie przed wyborem tak dramatycznym jak ten, przed którym stanął ksiądz Jerzy. Ale codziennie stajemy przed mniejszymi wersjami tego samego pytania: czy można nazwać krzywdę po imieniu, nie stając się kimś, kto nienawidzi? Czy można bronić prawdy, nie budując swojej tożsamości na pogardzie wobec tych, którzy się z nami nie zgadzają?

Popiełuszko pokazuje, że to możliwe – choć wymaga czegoś więcej niż odwagi. Wymaga modlitwy, która nie pozwala sercu stwardnieć, nawet gdy ma ku temu wszelkie powody.

Udostępnij:

Komentarze (0)

Bądź pierwszą osobą, która skomentuje ten artykuł.

Dodaj komentarz

Komentarze są moderowane. Prosimy o kulturalną i budującą dyskusję.

Podobne artykuły