Psalm 121: Ten, który nie zasypia, czuwając nad tobą
Bóg, który nie drzemie ani nie zasypia - obraz czuwania jako formy miłości, która nie ma przerw ani godzin urzędowania.
Ci, którzy pracowali od rana, dostali tyle samo co ci od piątej po południu. Przypowieść, która odsłania nasze ukryte rachunki z Bogiem.
Przypowieść z Ewangelii Mateusza zaczyna się zwyczajnie, niemal jak relacja z targu pracy. Gospodarz wychodzi o świcie, znajduje robotników, umawia się z nimi na denara za dzień pracy. Wszystko uczciwe, wszystko jasne. Potem wraca po kilku godzinach, znowu po południu, wreszcie na godzinę przed zmierzchem — i za każdym razem zatrudnia kolejnych, mówiąc tylko: „Idźcie i wy do mojej winnicy, a co będzie słuszne, dam wam”.
Wieczorem przychodzi rozliczenie. I tu zaczyna się właściwy dramat przypowieści — nie w polu, ale przy stole, gdzie wypłaca się pieniądze.
„A gdy przyszli ci, którzy pracowali od jedenastej godziny, otrzymali po denarze. Gdy więc przyszli pierwsi, myśleli, że więcej dostaną; lecz i oni otrzymali po denarze” (Mt 20,9-10).
Nie trzeba specjalnie się wysilać, żeby poczuć gniew tych, którzy pracowali od rana. Stali w słońcu dwanaście godzin, znosili upał, zmęczenie, może i kurz winnicy wdzierający się pod powieki. A ktoś, kto przyszedł na ostatnią godzinę, dostał dokładnie tyle samo. To nie jest abstrakcyjna niesprawiedliwość — to jest niesprawiedliwość, którą każdy z nas rozpoznaje w swoim ciele, bo każdy z nas kiedyś poczuł: ja zrobiłem więcej, a dostałem tyle samo, albo mniej.
Jezus nie każe im udawać, że się nie oburzają. Nie mówi: „nie powinniście tak czuć”. Pozwala im powiedzieć wprost:
„Ci ostatni jedną godzinę pracowali, a zrównałeś ich z nami, którzyśmy znosili ciężar dnia i spiekotę” (Mt 20,12).
To zdanie jest uczciwe. I właśnie dlatego przypowieść jest tak niewygodna — bo nie daje się łatwo rozbroić argumentem „nie powinniście być zazdrośni”. Tu chodzi o coś głębszego niż zazdrość. Chodzi o to, jak rozumiemy sprawiedliwość w ogóle.
Gospodarz z przypowieści nie neguje, że się umówił. Mówi wprost: „Przyjacielu, nie czynię ci krzywdy; czy nie o denara umówiłeś się ze mną?” (Mt 20,13). Ma rację — formalnie nikt nie został oszukany. Problem nie leży w umowie, tylko w tym, że robotnicy z rana zaczęli mierzyć swoją wartość nie tym, co otrzymali, ale tym, co otrzymał ktoś inny.
I to jest chyba najbardziej ludzki moment całej przypowieści. Dopóki patrzyli tylko na siebie — denar za dzień pracy — byli zadowoleni. Dopiero porównanie z innymi zrodziło gorycz. Nasza sprawiedliwość bardzo często działa właśnie tak: nie pyta „czy dostałem to, co mi obiecano”, tylko „czy dostałem więcej, albo przynajmniej tyle samo, co inni — a najlepiej więcej, bo ja bardziej zasłużyłem”.
To księgowość. Prowadzimy ją nieustannie, często nieświadomie: ile lat chodzę do kościoła, ile razy się modliłem, ile wyrzeczeń mnie kosztowała wiara — w porównaniu z kimś, kto nawrócił się późno, kto przez większość życia żył z dala od Boga, a teraz, jak się wydaje, dostaje to samo niebo.
Gospodarz kończy pytaniem, które jest sercem całej przypowieści: „Czy na to złym okiem patrzysz, że ja jestem dobry?” (Mt 20,15). W oryginale greckim dosłownie pojawia się obraz „złego oka” — oka zazdrosnego, które nie może znieść cudzej radości. To uderzająco precyzyjne określenie tego, co dzieje się w nas, kiedy czyjaś łaska wydaje nam się zagrożeniem dla naszej własnej wartości.
Bóg w tej przypowieści nie jest niesprawiedliwy — On jest hojny ponad miarę sprawiedliwości, jaką znamy. I właśnie ta hojność jest nie do zniesienia dla kogoś, kto swoją wartość buduje na porównaniu. Jeśli zbawienie, miłość, przebaczenie są czymś, co się zarabia godzinami pracy, to rzeczywiście ktoś, kto pracował jedną godzinę, powinien dostać mniej. Ale jeśli są darem — a przypowieść mówi wyraźnie, że są — to pytanie o to, kto „zasłużył bardziej”, w ogóle traci sens.
Warto zapytać siebie szczerze: kiedy czuję się jak ten robotnik, który pracował od świtu? Może wtedy, gdy patrzę na kogoś, kto przez dekady żył bez Boga, a teraz — nawrócony — mówi o łasce z takim samym zachwytem, jak ja, choć ja „pracowałem” od dziecka. Może wtedy, gdy porównuję swoje cierpienie z czyimś spokojniejszym życiem i czuję, że to niesprawiedliwe. Może wtedy, gdy w rodzinie czy w pracy odmierzam uważnie, kto na co zasłużył, i z trudem znoszę, gdy ktoś dostaje więcej, niż — moim zdaniem — mu się należy.
Ta przypowieść nie każe nam udawać, że to uczucie nie istnieje. Ale zaprasza, żeby je przyjrzeć mu się z bliska i zapytać: czego ja się tak naprawdę boję? Że dobroć Boga wobec kogoś innego umniejszy dobroć Boga wobec mnie? Że jeśli On jest aż tak hojny, to może moja „ciężka praca” nie miała większego znaczenia?
Odpowiedź przypowieści jest łagodna, ale stanowcza: twoja praca miała znaczenie, bo była twoim życiem z Bogiem, a nie zapłatą, którą trzeba było wyrwać siłą. Denar, który dostałeś, nie jest mniej wart dlatego, że ktoś inny dostał taki sam, dostając mniej dni pracy.
Jest w tej przypowieści cicha propozycja innego sposobu patrzenia na siebie i na innych — bez rachunku krzywd, bez ciągłego ważenia, kto zasłużył bardziej. To niełatwe, bo nasza kultura, nasza psychika, a czasem nawet nasza pobożność są głęboko przesiąknięte logiką zasługi. Łatwiej jest myśleć: „zasłużyłem na to” niż przyjąć, że wszystko, co dobre, jest darem — także dla kogoś, kogo uważamy za mniej godnego.
Może dlatego ta przypowieść wraca do nas wtedy, gdy najmniej się tego spodziewamy — w momencie, gdy ktoś inny dostaje to, na co, naszym zdaniem, nie zapracował. To dobry moment, żeby zapytać nie „dlaczego on?”, ale „czy umiem się cieszyć cudzą winnicą tak samo, jak własną?”. To pytanie nie ma łatwej odpowiedzi, ale samo jego zadawanie jest już krokiem w stronę wolności od złego oka, o którym mówi gospodarz z przypowieści.
Bądź pierwszą osobą, która skomentuje ten artykuł.
Bóg, który nie drzemie ani nie zasypia - obraz czuwania jako formy miłości, która nie ma przerw ani godzin urzędowania.
Marta, siostra Marii i Łazarza, uczy nas, że gorliwość i pragnienie bycia pożytecznym to dobra rzeczy. Ale czy wiemy, kiedy zatrzymać się i…
Odkryj głębokie znaczenie najpiękniejszego Psalmu. Rozważamy, jak słowa o Pasterzu prowadzącym nas przez dolinę cienia śmierci stają się…