Skąd wiemy, że Biblia jest wiarygodna? Krótka historia powstania kanonu

Pytanie, które warto zadać uczciwie

Wielu ludzi, także wierzących, nigdy nie zadało sobie pytania: skąd właściwie wiemy, że te konkretne 73 księgi (w tradycji katolickiej), a nie inne pisma z tamtej epoki, tworzą Biblię? Kto o tym zdecydował i kiedy? Odpowiedź nie jest tajemnicą ani spiskiem, jest udokumentowaną historią.

Stary Testament, wielowiekowy proces

Księgi Starego Testamentu powstawały na przestrzeni ponad tysiąca lat, od najstarszych fragmentów Księgi Rodzaju po Machabejskie napisane około II wieku przed Chrystusem. Wspólnota żydowska stopniowo rozpoznawała, które teksty noszą znamiona natchnienia, autorytetu prorockiego i zgodności z resztą Pisma. Grecki przekład, Septuaginta, powstały w III i II wieku przed Chrystusem w Aleksandrii, stał się tekstem, z którego cytowali autorzy Nowego Testamentu.

Nowy Testament, sito pierwszych wieków

Po śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa krążyło wiele pism, listów apostolskich, Ewangelii, a także tekstów, które Kościół ostatecznie odrzucił, jak na przykład tak zwane ewangelie gnostyckie, spisane znacznie później niż cztery kanoniczne Ewangelie i niezgodne z nauczaniem przekazywanym od naocznych świadków.

Wspólnoty chrześcijańskie oceniały pisma według kilku kryteriów: czy autor był apostołem lub bliskim współpracownikiem apostoła, czy tekst był zgodny z nauczaniem przekazywanym od początku, i czy był powszechnie używany w liturgii wielu Kościołów, nie tylko lokalnie. Proces ten trwał dziesięciolecia. Kluczowe synody, w Hippo w 393 roku i w Kartaginie w 397 roku, potwierdziły listę ksiąg, która w praktyce była już wcześniej powszechnie przyjęta w większości wspólnot.

Czy tekst się nie zmienił po drodze?

To pytanie, które zadają sceptycy, i jest jak najbardziej zasadne. Odpowiedź daje porównanie liczby zachowanych rękopisów. Dla większości dzieł starożytnych, na przykład "Wojny galijskiej" Cezara, zachowało się kilkanaście do kilkudziesięciu kopii, a najstarsza z nich powstała setki lat po oryginale. Dla Nowego Testamentu zachowało się ponad pięć tysięcy greckich rękopisów, a najstarsze fragmenty, jak papirus P52 z fragmentem Ewangelii Jana, datuje się na pierwszą połowę II wieku, czyli zaledwie kilkadziesiąt lat po powstaniu oryginału.

Zwoje znad Morza Martwego

Odkrycie w latach 1947-1956 zwojów w jaskiniach w Qumran nad Morzem Martwym dostarczyło rękopisów starotestamentowych o tysiąc lat starszych niż wcześniej znane kopie. Porównanie wykazało, że tekst przekazywany był z niezwykłą wiernością, różnice dotyczyły głównie pisowni, nie treści teologicznej. Dla badaczy było to potwierdzenie, że proces przepisywania Biblii przez stulecia był staranny i nie zmienił jej zasadniczej treści.

Wiara i historia razem

Uznanie kanonu Biblii za natchniony jest aktem wiary, nie da się go udowodnić samą historią. Ale pytanie, czy tekst, który dziś czytamy, wiernie odzwierciedla to, co spisali pierwsi świadkowie, jest pytaniem historycznym, na które odpowiedź, oparta na tysiącach rękopisów i odkryciach archeologicznych, brzmi twierdząco. Wiara w Biblię nie wymaga zamykania oczu na fakty, może się na nich opierać.