Bóg jest miłością, co naprawdę oznacza 1 J 4,8
Trzy słowa z Pierwszego Listu świętego Jana są chyba najczęściej cytowanym zdaniem Biblii. Co naprawdę znaczy, że Bóg jest miłością — i…
Dziesięć przykazań kojarzy się z listą zakazów. Tymczasem Dekalog zaczyna się od przypomnienia o wolności: „Jam jest Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z domu niewoli”. Jak czytać przykazania, żeby zobaczyć w nich drogę, a nie kajdany?
Większość z nas uczyła się przykazań na pamięć jako dzieci, w formie krótkich formułek: „Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną”, „Nie zabijaj”, „Nie kradnij”. W takiej postaci Dekalog brzmi jak regulamin: lista rzeczy zakazanych, za których złamanie grozi kara.
Ale w Biblii przykazania nie zaczynają się od zakazu. Zaczynają się od zdania, które w katechizmowych skrótach często znika:
„Jam jest Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.” (Wj 20,2)
Zanim Bóg czegokolwiek zażąda, przypomina, co już zrobił. Izraelici nie dostają przykazań po to, żeby zasłużyć na wolność. Dostają je, bo już są wolni. Dekalog jest instrukcją, jak tej wolności nie stracić.
Wyobraźmy sobie ludzi, którzy przez pokolenia byli niewolnikami w Egipcie. Ktoś decydował za nich, kiedy pracują, co jedzą, ile mają dzieci i czy przeżyją. Nagle zostają wyprowadzeni na pustynię. Są wolni — ale nie umieją jeszcze być wolni. Wolność bez żadnych granic łatwo zamienia się w chaos, w którym silniejszy znów zniewala słabszego.
Dekalog jest jak konstytucja wolnego narodu. Ma chronić to, co najcenniejsze: relację z Bogiem, życie, rodzinę, własność, prawdę, zaufanie między ludźmi. Każde przykazanie można czytać jako ogrodzenie wokół czegoś cennego — nie po to, żeby człowieka zamknąć, ale żeby nic tego nie zniszczyło.
Tradycja dzieli Dekalog na dwie tablice. Pierwsza — trzy przykazania — dotyczy relacji z Bogiem. Druga — siedem przykazań — relacji z ludźmi. Jezus streścił je w dwóch zdaniach, gdy zapytano Go o największe przykazanie:
„Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem. To jest największe i pierwsze przykazanie. Drugie podobne jest do niego: Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego.” (Mt 22,37-39)
Przykazania nie są więc celem samym w sobie. Są minimum miłości — granicą, poniżej której miłość przestaje istnieć. Nie można kochać człowieka i jednocześnie go okradać, okłamywać czy niszczyć jego małżeństwa.
„Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną.” Dziś mało kto kłania się posągom, ale bożków nie brakuje. Bożkiem staje się wszystko, czemu podporządkowujemy całe życie: pieniądze, kariera, wygląd, opinia innych, nawet rodzina, jeśli staje się jedynym sensem istnienia. Pierwsze przykazanie chroni nas przed oddaniem serca czemuś, co nie jest w stanie go wypełnić.
„Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno.” Chodzi nie tylko o przekleństwa. Chodzi także o używanie Boga jako narzędzia — na przykład do usprawiedliwiania przemocy, manipulowania innymi czy zdobywania władzy. Imię to w Biblii sama osoba. Szanować imię Boga znaczy nie robić z Niego sługi naszych interesów.
„Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.” To przykazanie było rewolucyjne w świecie, w którym niewolnik pracował bez przerwy. Bóg nakazuje odpoczynek — nie tylko panom, ale też sługom, obcym, a nawet zwierzętom. Niedziela przypomina, że nie jesteśmy maszynami do produkcji i że nasza wartość nie wynika z wydajności.
„Czcij ojca swego i matkę swoją.” Jedyne przykazanie z obietnicą: „abyś długo żył”. Społeczeństwo, które porzuca starszych, traci pamięć i korzenie. Czcić nie znaczy bezkrytycznie słuchać we wszystkim — znaczy szanować, dbać, nie porzucać.
„Nie zabijaj.” Chroni życie, które należy do Boga. Jezus pogłębił to przykazanie, mówiąc, że już gniew i pogarda wobec brata są jego naruszeniem (Mt 5,21-22). Zabić można także słowem.
„Nie cudzołóż.” Chroni wierność i zaufanie, bez których nie przetrwa żadna rodzina. Miłość, która nie jest wierna, staje się konsumpcją drugiego człowieka.
„Nie kradnij.” Chroni to, co człowiek wypracował. Dotyczy także uczciwości w pracy, płacenia sprawiedliwych wynagrodzeń, rzetelności w interesach.
„Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu.” Chroni prawdę i dobre imię. Plotka, oszczerstwo i manipulacja potrafią zniszczyć człowieka skuteczniej niż kradzież.
„Nie pożądaj żony bliźniego swego” i „Ani żadnej rzeczy, która jego jest.” Dwa ostatnie przykazania sięgają głębiej niż czyny — do pragnień. Zazdrość i pożądliwość są korzeniem wielu innych grzechów. Dekalog kończy się więc na sercu, bo tam zaczyna się każde zło i każde dobro.
Można przeżyć całe życie, traktując przykazania jak przepisy drogowe: przestrzegam, bo boję się mandatu. To lepsze niż nic, ale to nie jest wiara. Psalmista pisze o Prawie zupełnie inaczej:
„Prawo Pańskie doskonałe — pokrzepia duszę; świadectwo Pana niezawodne — uczy prostaczka mądrości.” (Ps 19,8)
Dla niego przykazania są źródłem radości, a nie ciężarem. Tak jak dla zakochanego wierność nie jest przykrym obowiązkiem, tylko naturalnym wyrazem miłości.
Dobrym ćwiczeniem jest przeczytanie każdego przykazania w formie pozytywnej. Zamiast „nie kradnij” — „bądź hojny i uczciwy”. Zamiast „nie mów fałszywego świadectwa” — „broń dobrego imienia innych”. Zamiast „nie zabijaj” — „chroń i wspieraj życie”. Wtedy Dekalog przestaje być płotem, a staje się drogą.
Przykazania są też prostym narzędziem do rachunku sumienia — przed spowiedzią albo po prostu wieczorem. Nie chodzi o szukanie na siłę grzechów, ale o uczciwe spojrzenie: czy jest w moim życiu coś, co stawiam wyżej niż Boga? Czy znajduję czas na odpoczynek i modlitwę? Jak traktuję rodziców? Czy moje słowa budują, czy ranią? Czego zazdroszczę i dlaczego?
Bóg, który wyprowadził Izraela z niewoli, nie dał przykazań, żeby zbudować nowe więzienie. Dał je, żeby jego lud już nigdy nie musiał wracać do Egiptu.
Bądź pierwszą osobą, która skomentuje ten artykuł.
Trzy słowa z Pierwszego Listu świętego Jana są chyba najczęściej cytowanym zdaniem Biblii. Co naprawdę znaczy, że Bóg jest miłością — i…
Osiem zdań, które otwierają Kazanie na Górze, odwracają do góry nogami to, co świat uważa za szczęście. Kim są ubodzy w duchu, cisi i ci,…
Przypowieść o synu marnotrawnym nazywana bywa Ewangelią w Ewangelii. Jej prawdziwym bohaterem nie jest jednak syn, lecz ojciec, który…