Robotnicy w winnicy. Dlaczego Boża sprawiedliwość boli
Ci, którzy pracowali od rana, dostali tyle samo co ci od piątej po południu. Przypowieść, która odsłania nasze ukryte rachunki z Bogiem.
Bóg nie odpowiedział Hiobowi na pytanie „dlaczego”. Zamiast tego zapytał go o gwiazdy, deszcz i dzikie osły. Dlaczego to była odpowiedź wystarczająca?
Księga Hioba przez trzydzieści kilka rozdziałów buduje napięcie, które każdy, kto kiedykolwiek cierpiał niezawinione zło, rozpozna natychmiast. Hiob stracił dzieci, majątek, zdrowie. Jego przyjaciele przychodzą z gotowymi odpowiedziami — musiał zgrzeszyć, cierpienie to kara, Bóg karze sprawiedliwie. Hiob się z tym nie zgadza. Broni swojej niewinności z uporem człowieka, który wie, że nie zrobił nic, by zasłużyć na to, co go spotkało. I w końcu, zmęczony, domaga się odpowiedzi wprost od Boga. Chce stanąć z Nim twarzą w twarz i usłyszeć: dlaczego.
To, co dzieje się dalej, zaskakuje każdego czytelnika, który spodziewa się rozliczenia win i kar, kosmicznego bilansu sprawiedliwości. Bóg przemawia — ale nie tak, jak ktokolwiek się tego spodziewał.
„Wtedy Pan odpowiedział Hiobowi spośród wichru” (Hi 38,1)
To już samo w sobie jest znaczące. Bóg nie odpowiada z ciszy ani z majestatycznego tronu opisanego w innych miejscach Pisma. Odpowiada z wichru — żywiołu nieokiełznanego, niemożliwego do przewidzenia, takiego, którego nie da się złapać ani zamknąć w zdaniu. Już forma tej odpowiedzi coś komunikuje: to, co nastąpi, nie będzie uładzonym wyjaśnieniem w stylu „oto przyczyna twojego cierpienia”. To będzie spotkanie z czymś, co przerasta ludzką zdolność pojmowania.
I rzeczywiście — Bóg nie wyjaśnia. Nie mówi o szatanie, o zakładzie w niebie, o całej kulisie wydarzeń, które czytelnik księgi zna od pierwszych rozdziałów, ale które pozostają całkowicie ukryte przed samym Hiobem. Zamiast tego Bóg zaczyna zadawać pytania. Dziesiątki pytań, jedno po drugim, przez cztery rozdziały.
„Gdzie byłeś, gdy zakładałem ziemię? Powiedz, jeżeli znasz mądrość. Kto wyznaczył jej rozmiary? Czy wiesz? Kto ją mierzył sznurem?” (Hi 38,4-5)
Dalej pytania mnożą się w zawrotnym tempie: kto zamknął morze bramami, gdy wyszło z łona jak z żywota; czy Hiob potrafi rozkazywać porankowi; czy wie, skąd się bierze światło i gdzie mieszkają ciemności; czy wchodził do źródeł morza i spacerował po dnie otchłani; czy zna bramy śmierci; czy potrafi związać Plejady albo rozluźnić pas Oriona; czy to on daje rozkazy błyskawicom. A potem przychodzą pytania o zwierzęta — o to, kto żywi młode kruki, kto uwolnił dzikiego osła, czy Hiob potrafi okiełznać bawołu, przyjrzeć się strusiowi, który biega głupio, ale szybciej niż koń, czy rozumie, jak lata jastrząb.
To nie jest przesłuchanie mające upokorzyć. To zaproszenie, by Hiob spojrzał — naprawdę spojrzał — na ogrom i misterność świata, którego sam nie stworzył i którego działania sam nie rozumie w pełni. Bóg nie tłumaczy się z cierpienia Hioba. Pokazuje mu kosmos.
Można by pomyśleć, że Bóg po prostu zmienia temat, ucieka od trudnego pytania, przytłaczając Hioba wielkością, żeby ten przestał pytać. Ale dokładniejsza lektura pokazuje coś innego. Te pytania nie są przypadkowe — dotyczą granic, porządku, troski. Bóg wyznaczył morzu brzeg, którego nie przekroczy. Karmi młode kruki, choć nikt Go o to nie prosi. Zna porę, kiedy kozice rodzą młode na skalistych urwiskach, do których żaden człowiek nie dotrze. Innymi słowy: świat, który z perspektywy Hioba wygląda na chaotyczny i okrutny, w rzeczywistości jest utrzymywany w istnieniu przez uwagę i troskę, która sięga tam, gdzie ludzkie oko nigdy nie dotrze.
To jest sedno odpowiedzi. Bóg nie mówi Hiobowi „twoje cierpienie ma ukryty sens, który teraz ci wyjawię”. Mówi raczej: „Jestem obecny i czuwam nad rzeczami, o których nawet nie wiesz, że istnieją. Czy to możliwe, że jestem obecny także w rzeczach, których nie rozumiesz, a które dotyczą ciebie?”.
Hiob po tej mowie nie dostaje żadnej informacji, której nie miał wcześniej. Nie dowiaduje się o zakładzie między Bogiem a szatanem. Nie dostaje rachunku strat i zysków, który uzasadniłby jego cierpienie. A jednak jego odpowiedź brzmi zupełnie inaczej niż wszystko, co mówił wcześniej:
„Dotąd Cię znałem ze słyszenia, lecz teraz moje oko Cię ujrzało” (Hi 42,5)
Coś się zmieniło — nie w okolicznościach, ale w relacji. Hiob przestaje domagać się rachunku i zaczyna uznawać, że jest w obecności Kogoś, kogo wielkość przekracza jego kategorie sprawiedliwości i winy. To nie jest rezygnacja ani zrezygnowane poddanie się losowi. To jest coś bliższego zaufaniu — takiemu, jakie człowiek może mieć do kogoś, kogo poznał na tyle blisko, by wiedzieć, że ta osoba go nie porzuci, nawet jeśli nie rozumie każdego jej posunięcia.
Współczesnemu czytelnikowi ta scena może wydawać się niezadowalająca. Chcielibyśmy, żeby Bóg powiedział Hiobowi wprost: oto dlaczego cię to spotkało, oto sens twojego bólu. Ale księga Hioba konsekwentnie odmawia dania takiej odpowiedzi — i to jest jej najgłębsza mądrość. Gdyby Bóg wyjaśnił Hiobowi mechanikę cierpienia, Hiob dostałby teorię. Zamiast tego dostaje obecność. A obecność Boga, który zna imię każdej gwiazdy i porę narodzin każdej kozicy na niedostępnej skale, okazuje się czymś, co można unieść, nawet gdy pytanie „dlaczego” zostaje bez odpowiedzi.
To jest pocieszenie inne niż wyjaśnienie. Nie usuwa bólu, nie cofa strat, nie tłumaczy, dlaczego akurat to spotkało akurat tę osobę. Ale zostawia coś trwalszego niż odpowiedź — zostawia pewność, że świat, który wydaje się chaotyczny i obojętny, jest w rzeczywistości utkany z nieskończonej uwagi. A jeśli ta uwaga sięga do gniazda kruka i do urwiska, na którym rodzi się kozica, to może — może — sięga też tam, gdzie boli najbardziej.
Bądź pierwszą osobą, która skomentuje ten artykuł.
Ci, którzy pracowali od rana, dostali tyle samo co ci od piątej po południu. Przypowieść, która odsłania nasze ukryte rachunki z Bogiem.
Bóg, który nie drzemie ani nie zasypia - obraz czuwania jako formy miłości, która nie ma przerw ani godzin urzędowania.
Marta, siostra Marii i Łazarza, uczy nas, że gorliwość i pragnienie bycia pożytecznym to dobra rzeczy. Ale czy wiemy, kiedy zatrzymać się i…