Robotnicy w winnicy. Dlaczego Boża sprawiedliwość boli
Ci, którzy pracowali od rana, dostali tyle samo co ci od piątej po południu. Przypowieść, która odsłania nasze ukryte rachunki z Bogiem.
Faryzeusz, który bał się światła dnia, przyszedł do Jezusa po zmroku. Historia Nikodema to opowieść o tym, jak Bóg spotyka nas tam, gdzie się chowamy.
W Ewangelii Jana, w trzecim rozdziale, pojawia się postać, która nie krzyczy, nie prosi publicznie, nie przeciska się przez tłum jak kobieta cierpiąca na krwotok czy niewidomy spod Jerycha. Nikodem przychodzi do Jezusa inaczej – po ciemku, sam, z pytaniami, których nie chciał zadawać przy świadkach.
"Był człowiek z faryzeuszów, imieniem Nikodem, dostojnik żydowski. Ten przyszedł do Jezusa w nocy i powiedział Mu: Rabbi, wiemy, że przyszedłeś od Boga jako nauczyciel. Nikt bowiem nie mógłby czynić takich znaków, jakie Ty czynisz, gdyby Bóg nie był z nim" (J 3,1-2).
To zdanie, pozornie zwyczajne, kryje w sobie całe napięcie, z którym żyło wielu ludzi jego pozycji – i z którym żyje wielu z nas. Nikodem był członkiem Sanhedrynu, uczonym w Prawie, człowiekiem o ugruntowanej pozycji społecznej i religijnej. Miał wszystko, co w jego świecie oznaczało sukces: wiedzę, szacunek, wpływy. A mimo to coś w nim nie dawało mu spokoju na tyle, że zdecydował się ryzykować – bo rozmowa z Jezusem, kontrowersyjnym nauczycielem z Galilei, mogła go sporo kosztować, gdyby ktoś go zobaczył.
Komentatorzy od wieków zastanawiają się, dlaczego Jan tak starannie zaznacza porę tego spotkania. Nie jest to przypadkowy szczegół geograficzny czy czasowy, jakich w Ewangeliach jest wiele. To jest teologiczne zdanie samo w sobie. Jan buduje w swojej Ewangelii całą symbolikę światła i ciemności – od prologu, gdzie mówi o światłości, która świeci w ciemności, aż po moment zdrady Judasza, gdy ten "wyszedł. A była noc" (J 13,30).
Nikodem przychodzi do Światłości, ale sam wciąż tkwi w cieniu. Nie jest to krytyka – to raczej trafny portret duchowej kondycji, w której wielu z nas się odnajduje. Można znać fakty o Bogu, cytować pisma, zajmować poważane miejsce we wspólnocie religijnej, a jednocześnie bać się jednego: żeby ktoś nie zobaczył, że się jeszcze szuka, że się wątpi, że pytania są głębsze niż odpowiedzi, które się publicznie głosi.
Noc u Nikodema to nie tylko ostrożność polityczna. To obraz stanu, w którym pytania duchowe trzyma się w zamknięciu, osobno od swojego publicznego wizerunku. Ile osób dzisiaj, w gronie znajomych z parafii, gra rolę pewnych siebie, podczas gdy w środku noszą pytanie tak podstawowe jak to Nikodema: "Jak człowiek może się na nowo narodzić, gdy jest stary?" (J 3,4).
Warto zatrzymać się właśnie przy tym pytaniu, bo jest ono zaskakująco szczere jak na kogoś o takiej pozycji. Jezus mówi mu o narodzeniu z wody i z Ducha, o konieczności narodzenia się na nowo, by ujrzeć królestwo Boże. Nikodem, zamiast udawać, że rozumie – co byłoby łatwiejsze i bardziej "godne" jego stanowiska – pyta wprost, niemal naiwnie: jak to możliwe fizycznie, by dorosły człowiek wszedł powtórnie do łona matki?
To pytanie bywa czasem traktowane jako dowód ograniczenia Nikodema, jego dosłownego, cielesnego myślenia w zderzeniu z duchową prawdą Jezusa. Ale można je też odczytać inaczej – jako akt odwagi. Nikodem nie udaje. Nie kiwa głową ze zrozumieniem, żeby nie stracić twarzy przed nauczycielem, którego podziwia. Pyta, nawet jeśli pytanie brzmi niezręcznie. To jest coś, co łatwo zgubić w dojrzałej wierze – odwagę pytania, które może zabrzmieć głupio.
Jezus nie wyśmiewa go za to pytanie. Nie mówi: "powinieneś to wiedzieć, jesteś przecież nauczycielem Izraela" w tonie ironii – a właśnie takie słowa pada, ale brzmią raczej jak zaproszenie do głębszego namysłu niż jak upokorzenie. Jezus kontynuuje rozmowę, tłumaczy dalej, mówi o Duchu, który wieje tam, gdzie chce, o Synu Człowieczym, który musi być wywyższony jak wąż na pustyni przez Mojżesza. To właśnie w tej rozmowie pada jedno z najczęściej cytowanych zdań całej Biblii:
"Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne" (J 3,16).
Warto pamiętać, w jakim kontekście to zdanie pada – nie w wielkim kazaniu do tłumów, lecz w cichej, nocnej rozmowie z jednym, zagubionym człowiekiem, który przyszedł z pytaniami niewygodnymi do zadania publicznie.
To, co czyni tę historię szczególnie poruszającą, to fakt, że Ewangelia Jana nie zostawia Nikodema na tym jednym nocnym spotkaniu. Spotykamy go jeszcze dwukrotnie, i za każdym razem widać w nim powolny, ale realny ruch w stronę światła.
Pierwszy raz pojawia się ponownie w siódmym rozdziale, gdy inni faryzeusze chcą aresztować Jezusa bez wysłuchania Go. Nikodem, wciąż jeden z nich, odważa się wtedy powiedzieć publicznie, choć ostrożnie: "Czy Prawo nasze potępia człowieka, zanim go wysłucha i zbada, co czyni?" (J 7,51). To już nie jest nocna rozmowa w ukryciu – to głos sprzeciwu wypowiedziany, choćby ostrożnie, wobec własnego środowiska.
Ostatecznie, po śmierci Jezusa, to właśnie Nikodem pojawia się razem z Józefem z Arymatei, by zająć się pochówkiem ciała – przynosząc ogromną ilość mirry i aloesu, jak pisze Jan, około stu funtów (J 19,39). To już nie jest akt kogoś, kto boi się, że ktoś go zobaczy. To publiczny, kosztowny, fizyczny gest oddania wobec człowieka, którego władze uznały za przestępcę.
Historia Nikodema nie jest opowieścią o człowieku, który od razu stał się odważnym wyznawcą. Jest opowieścią o procesie – o tym, jak ktoś zaczyna od ciemności, od cichego, niewygodnego pytania zadanego po kryjomu, a kończy przy grobie, z rękami pełnymi wonności, nie dbając już, kto to zobaczy.
Jeśli ktoś czyta tę historię i czuje, że sam jest trochę jak Nikodem – że wiarę przeżywa bardziej w nocy niż w dzień, że ma pytania, których boi się zadać głośno we wspólnocie, gdzie wszyscy wydają się tak pewni – to warto zapamiętać jedno: Jezus nie odesłał Nikodema z kwitkiem. Nie zażądał, żeby najpierw przyszedł w biały dzień, publicznie, z odwagą na pokaz. Przyjął go takim, jaki przyszedł – w ciemności, z niezręcznym pytaniem, z niepewnością skrywaną pod płaszczem dostojeństwa.
Ta rozmowa trwała tylko jedną noc w tekście Ewangelii, ale jej owoce dojrzewały przez lata. Czasem droga od pierwszego, nieśmiałego pytania do pełnego, publicznego gestu wiary jest dłuższa, niż byśmy chcieli. Nikodem pokazuje, że to nie jest powód do wstydu. To po prostu droga, którą niektórzy przechodzą krok po kroku, od nocy do poranka.
Bądź pierwszą osobą, która skomentuje ten artykuł.
Ci, którzy pracowali od rana, dostali tyle samo co ci od piątej po południu. Przypowieść, która odsłania nasze ukryte rachunki z Bogiem.
Bóg, który nie drzemie ani nie zasypia - obraz czuwania jako formy miłości, która nie ma przerw ani godzin urzędowania.
Marta, siostra Marii i Łazarza, uczy nas, że gorliwość i pragnienie bycia pożytecznym to dobra rzeczy. Ale czy wiemy, kiedy zatrzymać się i…